Afscheid van Zuid-Afrika

Posted by Hans-Peter on 2 januari 2011 in Familiegeschiedenis, Zuid-Afrika |

In Zuid-Afrika, het grote, mooie land waar ik geboren ben, lagen vele jaren mijn enige wortels. Mijn ouders hebben daar met hun gezin ruim 6 jaar gewoond en in het jaar dat ik vier zou worden ben ik naar Nederland gekomen.
Dat was natuurlijk wel apart, om als enige van het gezin in zo’n ver land geboren te zijn, maar ook als jongste die periode het minst bewust te hebben meegemaakt. Veel mensen denken dat je op die leeftijd je niets meer kan herinneren, maar dat is niet zo. Ik heb een collage aan beelden in mijn hoofd. Omdat ik voorzag dat herinneringen gaan vervagen heb ik ze een paar jaar geleden opgeschreven, als duurzame reminder. Het gekke is dat ik ze daarna versneld ben gaan vergeten, alsof het geheugen, eindelijk verlost van de beheerplicht, de archiefdeuren definitief dichtgooit.

In Nederland werden thuis nog lange tijd Afrikaanse of Engelse woorden gebruikt. Tot m’n 18e dacht ik dat iedereen wist wat ik bedoelde als ik zei dat ik de spullen in de ‘boet’ legde. Totdat op de middelbare school een wiskundeleraar daarbij vreemd opkeek en mij naast integraalrekening ook het woord ‘kofferbak’ leerde. En ‘kaffer!’ was bij ons thuis bij de kinderen, het meest verschrikkelijke scheldwoord dat beschikbaar was.

Ons gezin woonde daar zo ongeveer op het hoogtepunt van de apartheid. Wij hadden dat onderscheid niet in onze hoofden. Niet meer dan elke Nederlander van die tijd. Het was toen ook volkomen geaccepteerd om daarheen te emigreren. Het werd van overheidswege zelfs zeer behulpzaam gefaciliteerd, net zoals de emigratie naar Canada, Australië en Nieuw-Zeeland waarheen in dezelfde periode ook velen gingen. We hadden weliswaar een zwarte huishoudster die in een soort huisje in onze tuin woonde (een kaja, afgeleid van het Xsosa woord voor thuis), maar die hebben we, naar ik weet, altijd goed behandeld. Eén heeft haar baby zelfs naar onze moeder vernoemd. Het bloedige incident van Sharpeville in 1960, niet ver van onze woonplaats, gaf geen aanleiding om direct te vertrekken. Mijn moeder -in verwachting van mij- liep daar de volgende ochtend nog onbekommerd over het terrein, waar de grond nog met schoenen bezaaid lag. Mijn zus heeft ook logjes gewijd aan die emigratieperiode, zie Givamo .

Lange tijd wilde ik graag eens terug naar Z-Afrika, want dáár lagen mijn persoonlijke roots tenslotte. ‘Iedereen’ was in Nederland geboren en kon daar gemakkelijk even naar terug. Bij mij was het een stuk onbereikbaar ver-weg dat opgesloten zat in een paar pagina’s herinneringen. Ik volgde altijd het nieuws over het land en meteen na het einde van de boycot nodigde ik in 1990 als eerste de Zuidafrikaanse ambassadeur uit voor een lezing op de Erasmus Universiteit (op de foto ambassadeur Albert Nothnagel in 1992. Hij was relatief populair in Nederland en presenteerde op TV bij Paul Witteman zijn boekje Lekkerleeslys met heerlijke Afrikaanse woordjes).
Ik kijk er nu anders tegen aan. Ik hoef niet meer terug voor een sentimental journey, wat ik altijd wilde. Voor mijn gevoel heb ik er wat dat betreft niets meer te zoeken. Ik vroeg me af hoe dat komt. Ik denk meerdere redenen. Naarmate ik ouder wordt, wordt het aandeel Z-Afrika op mijn totale leven kleiner. Ook is sinds mijn zoektocht naar onze familiegeschiedenis de tijd vóór Z-Afrika van steeds groter belang geworden en in dat grotere perspectief heeft de emigratieperiode aan belang ingeboet. Bovendien heeft Beverwijk nu eigenlijk de claim op de échte roots overgenomen (zie mijn allereerste logje). Een andere reden is het veranderde Z-Afrika zelf. Mijn zus is jaren geleden teruggeweest op alle plekken waar wij toen waren en het was voor haar één grote teleurstelling. De naamswijzigingen van de provincies Oranje Vrijstaat (waar wij woonden) en van Transvaal (waar ik werd geboren) waren mij persoonlijk al een doorn in het sentimentele oog. En met de nieuwe nationale vlag heb ik ook al niets… Sinds kort heb ik onze woonplaats van toen, Sasolburg, op Google maps tot in detail kunnen bekijken met Street View. Onze huizen staan er nog, maar nu met tralies voor de ramen! Johannesburg waar we regelmatig kwamen, was toen een relaxte, veilige stad en is nu gedegenereerd tot één van de gevaarlijkste steden ter wereld. Het is mijn land niet meer. Als je terug wilt voor jeugdsentimenten dan wil je het weer aantreffen zoals het toen grotendeels was. En dat het toen toevallig een blank apartheidsland was, doet daar feitelijk niets aan af. Daar heeft je gevoel geen boodschap aan. Ook speelt mee, dat ik een reis terug dan eigenlijk had willen doen met mijn ouders en twee zussen erbij. Met nog maar één zus over is dat vervlogen. Waarom ben ik dan nooit eerder heengeweest? Tja, goede vraag. Denk geld- en tijdgebrek. En ook dacht ik: “dat komt nog wel”.

Als toerist zou ik daar nog een fijne tijd kunnen hebben, maar niet als sentimentele jongere oudere! Ik zou nog graag Kaapstad en de wildtuin willen bezoeken. Toen ik op internet zocht naar een geschikt plaatje van een Afrikaanse olifant, zag ik ook foto’s en websites van bizarre jachtarrangementen en las dat die organisaties in Zimbabwe “jachtconcessies” hadden verworven op de big five, waaronder de olifant. Foto’s toonden trotse jagers die net een olifant, jachtluipaard of leeuw hadden neergelegd. Wat dat betreft ben ik ook bang dat Z-Afrika, net als Zimbabwe door corruptie, incompetentie en geldzucht de oren teveel naar gewetenlozen zal laten hangen. Maar toen ik dat zag, dacht ik ook: wat de natuur betreft is het mijn land nog wél! En de olifant is mijn favoriet! Er staat er eentje in mijn boekenkast.

6 Comments

  • Margo zegt:

    Oh, gelukkig niet in je porseleinkast! 😉

    Mooi verhaal HP. En prachtige foto van de majestueuze olifant, wat mij betreft de koning van Afrika!

    Het was inderdaad een grote teleurstelling toen ik terugkeerde in Sasolburg. We hadden drie dagen uitgetrokken om het dorp, inmiddels uitgegroeid tot een stad, en de omgeving te bekijken. Maar na een halve dag had ik het eigenlijk wel gezien. ‘s Avonds was er in Sasolburg niets te beleven en in het Indaba hotel, waar we verbleven (hetzelfde hotel waar we de eerste weken in Sasolburg, begin 1958 logeerden) ook al niet.

    Het was een ongastvrij gevoel, al die hoge muren en tralies voor de ramen. Het winkelcentrum oogde rommelig en deed mij denken aan een Oostblokland.

    De Kaapprovincie en Kaapstad zelf voelden echter heel vertrouwd, vriendelijk en veilig. Een prettige omgeving.

    Het ligt er natuurlijk sterk aan in welke levensfase je ergens woont. Ik was er tussen mijn zesde en dertiende en dat maakte dat ik daar ben opgegroeid en Zuid Afrika, de warmte, geuren en kleuren, bloemen, muziek, tja wat niet eigenlijk als norm in mijn genen zijn gesetteld. Voor mij voelt het er goed – want thuis. En daar verandert welk politiek systeem ook helemaal niets aan.

    De vlag – ik vind de nieuwe mooier, maar dat is een kwestie van smaak, de benamingen van Oranje Vrijstaat, Transvaal houd ik gewoon zoals het was.

    Het is een groots land!
    Ons vir jou Suid Afrika!

    • Hans-Peter zegt:

      Het viel me op dat de meeste foto’s van olifanten vanuit auto’s zijn genomen. Ze lijken daardoor kleiner en behalve dat de werkelijkheid daarmee vertekend wordt, komt het ook niet overeen met mijn herinnering van twee reusachtige olifanten in de dierentuin van Johannesburg in 1964.

  • Margo zegt:

    Ben jij nooit in het Krugerpark geweest? Daar zijn wij een keer hinderelijk gevolgd door een enorme bul!

  • Marcel Bas zegt:

    Prachtig verhaal, Hans-Peter!

    En zo eerlijk, introspectief. Nostalgie en realiteit onderscheiden, en zoekend naar een manier om beide een kans te geven.

    Dat van die tralies: mijn foto’s uit 1994, van het huis waar ik bij Rustenburg logeerde, zijn bijna onherkenbaar op Google StreetView: er staan nu twee, lange, stalen hekken voor. Nu is het niet meer zo dat de verloedering en de ellende van de ‘lokasies’ beperkt blijft tot deze zwarte gebieden, maar zich gewoon landswijd kan verspreiden. Een soort verplaatsing van het probleem, aangejaagd door een veel te grote verwachting van wat de regering kan doen voor de haveloze of minder bedeelde.

    Een mooie rondreis lijkt me inderdaad een goeie optie voor je. Met een uitstapje naar Sasolburg, misschien?

    Groeten,

    Marcel.

  • Margo zegt:

    Toch moet je nog eens gaan. Al was het maar omdat het een mooi land is. Sasolburg kun je daarbij links laten liggen. Ook moet je hier weer meer gaan schrijven.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Please enable javascript to post a comment !

Copyright © 2010-2021 Het Knegjespad All rights reserved.
Desk Mess Mirrored v1.7 theme from BuyNowShop.com.